Korenmolen de Eendracht


DE OUDE BRAM

Onze diesel

 

Geschreven door Yank Simon, machinist van de Oude Bram

 

De Oude Bram is een dieselmotor uit 1934 van het merk Industrie. In 1934 werd besloten tot de aanschaf van een tweecilinder viertakt dieselmotor, die bij 360 omwentelingen per minuut een vermogen leverde van 60 pk. Toen deze motor in 1983 werd gereviseerd, werd hem de naam Oude Bram gegeven, als ode aan de laatste molenaar Bram Walraven.



De vlag van De industrie

De motor is dus gebouwd bij de Alphense motorenfabriek De Industrie. Deze fabriek stond in Alphen praktisch naast molen De Eendracht. De motor is van het zogenaamde viertakttype, wat betekent dat in elke cilinder voor één arbeidsslag twee omwentelingen van de krukas nodig zijn. Hieronder wordt één en ander verklaard.

De dieselmotor is van het "hogedruktype", d.w.z. dat de verse lucht tijdens de compressieslag dusdanig sterk wordt samengedrukt, dat de temperatuur voldoende stijgt om de ingespoten diesel tot ontbranding te brengen. Dat houdt wel in dat de brandstofpompen en de verstuivers (van het merk Bosch) voldoende hoge druk moeten kunnen opbrengen en weerstaan om de brandstof in zeer korte tijd in te kunnen spuiten en tot ontbranding te kunnen brengen. Deze ontbranding gaat zo snel dat het lijkt op een explosie en daarom wordt een verbrandingsmotor ook wel een explosiemotor genoemd.
  


De werking van een dieselmotor

De krachtontwikkeling en het aantal omwentelingen is van de ingespoten hoeveelheid brandstof afhankelijk. Deze hoeveelheid wordt automatisch door de regulateur bepaald, en wel zodanig, dat bij wisselende belasting het normale aantal omwentelingen behouden blijft en niet overschreden wordt.

Omdat de Oude Bram maar twee cilinders heeft, is er een groot vliegwiel gemonteerd. Dit vliegwiel vangt de krachtschommelingen in het krukasdrijfwerk op en zorgt zo voor een soepele en gelijkmatige loop. De cilinders, cilinderdeksels en uitlaatverzamelpijp worden met water gekoeld. Dit water wordt opgepompt uit de Oude Rijn, die achter de molen langs loopt.
    


Machinist Gijs Walraven bij de Oude Bram
    
De motor wordt gestart met behulp van perslucht, waarmee de motor in eerste instantie in beweging gebracht wordt. Als de snelheid voldoende is, schakelt de machinist over op brandstof. Om voldoende perslucht te hebben is er een luchtcompressor geïnstalleerd die, zodra de motor loopt, bijgeschakeld kan worden en buitenlucht samenperst tot 20 bar. Die samengeperste lucht wordt opgeslagen in een stalen fles, zodat het systeem klaar is voor gebruik bij de volgende startbeurt.

De Oude Bram is tevens voorzien van een smeerolieautomaat die de motor op alle vitale delen van smeerolie voorziet. Toch moet er ook met de hand gesmeerd worden, omdat niet alle punten door de automaat bereikt kunnen worden.


De machinekamer


De technische gegevens van de Oude Bram;

Merk
Industrie
Type
2 VD 5
Fabrikant
Motorenfabriek De Industrie (D. en Joh. Boot)
Motornummer
3034
Bouwjaar
1934
Vermogen
60 pk
Toerental
360 omw./min.
Slag
320 mm
Boring
230 mm
Diameter kruktap
140 mm
Totaalgewicht
4350 kg
Vliegwielgewicht
± 1000 kg
Aanschafprijs (1934)
ƒ4650,– (€2110,–)
Laatste revisie
1983


De offerte van motorenfabriek De Industrie aan de molenaar


Wetenswaardigheden


Geschreven door Leon Lauwers, machinist van de Oude Bram


Speciaal voor de techneuten onder ons: Er is altijd de vraag of de opmerking over hoe zo'n oude motor zich nu houdt ten opzichte van de huidige techniek. En dan zal er gerekend moeten worden, naar de huidige maatstaven van de techniek. Niet het gemakkelijkst, maar leuk is het wel. Overigens, maak je geen illusies, de Oude Bram is echt oud. Niet versleten, ook niet onrendabel, maar niet meer van deze tijd. Wat niet wegneemt dat we zonder de innovaties van de techniek destijds tegenwoordig nooit zo ver zouden zijn gekomen, vergeet dat nooit.

En voor de milieubewusten onder ons: elke verbrandingsmotor vervuilt. Dus ook de Oude Bram. Maar met een (berekend) CO-gehalte van nog geen 0,03% kan hij weinig kwaad. Een "moderne" diesel haalt dit, ondanks roet- en alle andere filters, niet. Die komt alleen een beetje in de buurt.

Hoe dat komt? De Oude Bram is in feite een hele grote luchtpomp, waar maar een beetje diesel in gaat. Ofwel, als we de Oude Bram op toeren gaan jagen, met een hoge einddruk, kan deze ouwe jongen zonder problemen in de buurt komen van de 350 pk. Al zullen de lagerdrukken en leibaankrachten dan wél een grote slijtage veroorzaken, om over de massatraagheid nog maar te zwijgen.

Dus ga je rekenen. Dan beginnen we met de cilinderinhoud: De cilinderinhoud is een kwart π maal de boring in het kwadraat maal slag, dus:   
¼ × 3,14159 × 230 mm² × 320 mm = 13.295.220 mm³ 

ofwel 13,3 liter. Per cilinder, wel te verstaan, dus 26,6 liter cilinderinhoud in totaal. Vergelijk dit met een DAF-truck, type 105, die heeft 12,9 liter in 6 cilinders.

En als we dan toch bezig zijn: Bij een dieselmotor is vaak het vermogen niet zo belangrijk. De trekkracht is veel belangrijker. Ofwel, het koppel is belangrijk. Het koppel is niks meer dan het vermogen gedeeld door het toerental. Beter gezegd, het vermogen is koppel maal toerental. Dus als het toerental laag is, dan is het koppel hoog, om toch hetzelfde vermogen te houden. Ofwel: Koppel = vermogen gedeeld door het toerental maal een rekenfactor. Om die rekenfactor te herleiden gaat hier wat te ver, maar die is 2 × π. Dus wordt het:
Mw = P / 2 × π × n 
waarbij n het toerental per seconde is. Mw is het koppel (uitgedrukt in Newtonmeter (Nm)) en P het vermogen (in Watt). Nu moeten we eerst onze pk's in Watt uitdrukken. 1 pk is ongeveer 730 Watt, dus onze 60 pk bedragen 60 × 730 = 43.800 Watt (ofwel 43,8 kW). Het vermogen is gemeten bij 360 omwentelingen per minuut, en we moeten het aantal omwentelingen per seconde hebben, dat zijn dus 360 / 60 = 6 omwentelingen per seconde. Uiteindelijk wordt dus het koppel:
43.800 / 2 × 3,14159 × 6 = 1162 Nm 
Gaan we dat vergelijken met de eerder genoemde DAF-truck, dan heeft een DAF-truck ongeveer het dubbele, ongeveer 2450 Nm. Maar die heeft daarvoor wel een hoger toerental nodig, ongeveer 1050 omwentelingen per minuut.

Kortom: De techniek van 1934 mag dan wel stevig achterhaald zijn, de Oude Bram presteert zeker niet slecht!


De Oude Bram
 
Als je de Oude Bram in actie wil zien, dan is hier een YouTube-filmpje van een draaiende Oude Bram 
Als je zelf eens wilt proberen om een Industrie motor op te starten, ervaar hier dan hoe dat is 

Maar wil je 'm écht aan het werk zien, bezoek 'm dan in levende lijve!

 

Naamplaat van De Industrie